اصفهان | روایت یک ایستادگی؛ از خطوط آسیبدیده تا بوم و کاغذ هنرمندان؛
هفتاد هنرمند از گوشهوکنار ایران، سه روز مهمان یکی از بزرگترین مجموعههای صنعتی کشور شدند تا آنچه را که در جنگ تحمیلی سوم پشت دیوارهای فولاد مبارکه گذشته بود، ببینند، لمس کنند و بعد با زبان تصویر برای مردم روایت کنند؛ مردمی که شاید هیچوقت فرصت دیدن و لمس این حجم از آسیب و و پس از آن، بازسازی را از نزدیک نداشته باشند.
به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، هفتاد هنرمند از گوشهوکنار ایران، سه روز مهمان یکی از بزرگترین مجموعههای صنعتی کشور شدند تا آنچه را که در جنگ تحمیلی سوم پشت دیوارهای فولاد مبارکه گذشته بود، ببینند، لمس کنند و بعد با زبان تصویر برای مردم روایت کنند؛ مردمی که شاید هیچوقت فرصت دیدن و لمس این حجم از آسیب و و پس از آن، بازسازی را از نزدیک نداشته باشند. نخستین دوره رویداد ملی هنرهای تجسمی «محکمتر از فولاد» با همین ایده شکل گرفت؛ رویدادی که از چهارم تا ششم شهریورماه ۱۴۰۵، با همکاری حوزه هنری استان اصفهان و فولاد مبارکه برگزار شد و تجربه مواجهه مستقیم هنرمندان با صنعت، انسان، آسیب، بازسازی و ایستادگی را به خلق مجموعهای از آثار گرافیکی و تصویرسازی پیوند زد.
در نخستین دوره این رویداد، حدود ۷۰ هنرمند از استانهای مختلف کشور در کنار هنرمندان اصفهانی گرد هم آمدند تا فولاد مبارکه را نه فقط از منظر خطوط تولید و تجهیزات صنعتی، بلکه از دریچه انسانهایی ببینند که در دل این مجموعه کار میکنند و در بزنگاههای دشوار، مسئولیت بازسازی و ادامه مسیر تولید را بر دوش گرفتهاند.
روز نخست، روزِ دیدن بود. هنرمندان با حضور در مجتمع فولاد مبارکه از بخشهای مختلف این مجموعه، از نواحی تولیدی و نیروگاهی بازدید کردند. قرار بود این بازدید، تصویر ذهنی آنها از یک مجموعه صنعتی را به یک تجربه واقعی تبدیل کند؛ تجربهای که با تماشای خطوط تولید، شناخت فرآیندهای صنعتی و آشنایی با ابعاد آسیبهای واردشده به بخشهایی از مجتمع شکل گرفت.
در کنار بازدید میدانی، تصاویر و مستندات مربوط به میزان آسیبهای واردشده نیز برای هنرمندان ارائه شد. مقایسه آن تصاویر با آنچه امروز در مجموعه جریان داشت، بخش مهمی از این تجربه بود؛ اینکه یک مجموعه آسیبدیده چگونه دوباره به مسیر تولید بازگشته و متخصصان و کارکنان آن چگونه برای بازسازی بخشهای مختلف تلاش کردهاند.
نشستهای تخصصی و جلسات پرسش و پاسخ با مسئولان و متخصصان فولاد مبارکه نیز ادامه همین مواجهه بود. هنرمندان فرصت داشتند درباره فرآیند تولید، آسیبهای واردشده، روند بازسازی و ابعاد مختلف فعالیت این مجموعه سؤال کنند و پیش از آنکه قلم و ابزار طراحی را به دست بگیرند، شناخت دقیقتری از سوژه خود به دست آورند.
فولاد فقط خط تولید نیست
در این میان، مدیر ارتباطات گروه فولاد مبارکه تلاش کرد تصویری گستردهتر از این مجموعه پیش روی هنرمندان قرار دهد؛ تصویری که فولاد را از قاب صرفاً صنعتی بیرون میآورد.
به گفته او، فولاد مبارکه تنها مجموعهای از خطوط تولید نیست و فعالیتهای آن حوزههای متنوعی همچون مسائل اجتماعی، اقتصادی، صادرات، بومیسازی، فناوری و کسب جایگاههای بینالمللی را دربرمیگیرد. از همین رو، آشنایی هنرمندان با این ابعاد میتواند به خلق آثاری منجر شود که تصویری کاملتر از این مجموعه ارائه میکنند؛ تصویری که در آن صنعت، فناوری، نیروی انسانی، توسعه و نقش فولاد مبارکه در پیشرفت کشور در کنار یکدیگر دیده شوند.
اما در میان همه این مؤلفهها، یک عنصر بیش از دیگران توجه هنرمندان را به خود جلب کرد: انسان.
پشت هر خط تولید، انسان ایستاده است
غلامرضا سلیمی، معاون بهرهبرداری فولاد مبارکه، در توضیح روند بازسازی این مجموعه، اعتماد به توان متخصصان فولاد مبارکه و صنعتگران کشور را یکی از عوامل مهم در عبور از شرایط ایجادشده دانست.
تصمیم برای بازسازی و ادامه مسیر تولید، به گفته سلیمی، تصمیمی مهم بود؛ تصمیمی که نتیجه اعتماد به توان نیروهای داخلی، بازگشت بخشهای مختلف تولید در مدت زمانی کوتاه و اثبات توانمندی متخصصان ایرانی را به دنبال داشت.
اما آنچه برای این رویداد اهمیت بیشتری داشت، سویه انسانی این بازسازی بود. سلیمی تأکید کرد که روایت هنری این اتفاق باید بیش از هر چیز، روایت انسانها باشد؛ انسانهایی که پشت هر کارگاه، خط تولید و تجهیزاتی ایستادهاند و شبانهروز برای بازسازی تلاش کردهاند.
او از هنرمندان خواست مفاهیمی همچون ایستادگی، امید، اعتمادبهنفس و نگاه ملی را در آثار خود مورد توجه قرار دهند و روایت آنها از فولاد مبارکه را به بازگویی یک حادثه محدود نکنند؛ چراکه آنچه باید به جامعه منتقل شود، معنای ایستادگی و امیدی است که در دل این اتفاق شکل گرفته است.
همین نگاه، برای هنرمندانی که قرار بود در روزهای بعد پای میز طراحی بنشینند، تبدیل به یک مسئله جدی شد: چگونه میتوان چیزی به این بزرگی را در یک قاب، یک پوستر یا یک تصویر خلاصه کرد؟
«حماسهای بزرگ» که باید دیده میشد
محمدرضا دوستمحمدی، استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه هنر تهران و از طراحان گرافیک و تصویرگران کشور، بازسازی فولاد مبارکه را اتفاقی بزرگ و شایسته روایت هنری دانست.
او گفت بازسازی این مجموعه در مدت زمانی کوتاه، حماسهای بزرگ است و هنرمندان میتوانند بخشی از این اتفاق را با زبان هنر به مردم منتقل کنند.
دوستمحمدی که پیشتر نیز در سال ۱۴۰۳ از فولاد مبارکه بازدید کرده بود، این بار با تصویری متفاوت از مجموعه روبهرو شد. مشاهده تصاویر مربوط به آسیبهای واردشده و مقایسه آنها با شرایط فعلی، برای او شگفتانگیز بود؛ تا جایی که ابعاد فعالیتها و اتفاقاتی را که در فولاد مبارکه در جریان است، فراتر از واژههایی مانند «غرورآفرین» توصیف کرد.
به اعتقاد او، بخش مهمی از این اتفاق هنوز برای مردم دیده نشده است؛ چراکه بسیاری از آنها امکان حضور در فولاد مبارکه و مشاهده مستقیم روند بازسازی را ندارند. از همین رو، هنر میتواند این فاصله را پر کند و اتفاقی را که در دل یک مجموعه صنعتی رخ داده، به زبان قابل فهم و اثرگذار برای جامعه روایت کند.
او زیرساختهای صنعتی را نیز سوژهای مهم برای هنر دانست؛ زیرساختهایی مانند فولاد که شاید در زندگی روزمره کمتر دیده شوند، اما بخش مهمی از توسعه کشور و نیازهای مردم به آنها وابسته است.
از نگاه دوستمحمدی، پوستر، تصویرسازی، کاریکاتور، موشنگرافیک، نقاشی دیواری و دیگر قالبهای هنری میتوانند این ظرفیت را داشته باشند که اهمیت چنین زیرساختهایی و نقش آنها در زندگی مردم را بهویژه برای مردم اصفهان و مخاطبان سراسر کشور روایت کنند.
یک عنوان؛ یک دنیا ایده
برای محمدرضا نجابتی، طراح گرافیک و هنرمند حاضر در رویداد، حتی نام رویداد میتوانست سرنخ نخست خلق اثر باشد.
او عنوان «محکمتر از فولاد» را نقطه آغاز مناسبی برای شکلگیری یک شعار و محور هنری دانست؛ عبارتی که میتوانست زمینه خلق تصاویری متناسب با اتفاقات رخداده در فولاد مبارکه را فراهم کند.
اما عظمت سوژه، کار را آسان نمیکرد. نجابتی معتقد بود هنرمندان باید عبارتی پیدا کنند که در عین سادگی، متناسب با ابعاد این فعالیت باشد و بتواند بخشی از این واقعیت بزرگ را به مخاطب منتقل کند.
از همین رو، ثبت و روایت این اتفاق میتوانست فراتر از تولید چند اثر برای یک رویداد باشد؛ آثاری که در صورت شکلگیری درست، علاوه بر ارزش هنری، بخشی از واقعیت تلاش متخصصان و کارکنان فولاد مبارکه را نیز برای آینده ثبت میکنند.
وقتی یک کارخانه، سوژهای تازه برای گرافیک میشود
محمد رازقی، طراح گرافیک و دانشآموخته کارشناسی ارشد ارتباط تصویری، تجربه حضور در فولاد مبارکه را فرصتی برای بازتعریف نگاه خود به صنعت توصیف کرد.
او گفت بازدید از این مجموعه و مشاهده روند بازسازی، نگاه دقیقتر و عمیقتری نسبت به صنعت کشور، تولید و نقش صنایع بزرگ در اقتصاد ایجاد کرده است.
آنچه برای رازقی جالب بود، گستردگی فولاد مبارکه و فاصله آن با تصویری بود که پیش از این در ذهن داشت. او دریافت که محصولات و فعالیتهای این مجموعه تنها به یک کارخانه و چند خط تولید محدود نمیشود و در بخشهای مختلف زندگی و نیازهای روزمره مردم نقش دارد.
با این حال، شاید مهمترین بخش تجربه او همان لحظهای بود که انتظار داشت با مجموعهای آسیبدیده مواجه شود، اما یک مجموعه فعال و در حال تولید را دید.
تصاویر و توضیحات دقیقتر درباره میزان آسیبها، این تصویر را کاملتر کرد. حالا فاصله میان «آنچه اتفاق افتاده بود» و «آنچه امروز وجود داشت»، معنای تلاش انجامشده برای بازسازی را آشکارتر میکرد.
رازقی در ادامه از ظرفیت گرافیک و تصویر برای تبدیل دستاوردهای فولاد مبارکه به یک کمپین تبلیغات شهری سخن گفت و «دستکش فولادی» و «چتر فولادی» را از جمله ایدههای پیشنهادی خود برای روایت همت کارکنان و موضوع ایمنی عنوان کرد.
«محکمتر از فولاد» فقط یک عنوان نبود
حامد مغروری، طراح و استاد دانشگاه، نیز بازدید از فولاد مبارکه را مواجههای مستقیم با مفهوم تابآوری دانست.
او گفت مفهوم «محکمتر از فولاد» در جریان این بازدید برای هنرمندان به معنای واقعی کلمه معنا شده است؛ بهویژه وقتی تصاویر و مستندات مربوط به آسیبها در کنار شرایط فعلی مجموعه قرار گرفت.
مغروری که پیشتر نیز تجربه حضور در فولاد مبارکه را داشت، این بار بیش از گذشته متوجه ابعاد تلاش گروههای مختلف برای بازسازی شد. از نگاه او، شرایط ایجادشده میتوانست کارکنان را با ناامیدی روبهرو کند، اما آنها ایستادند و کار را ادامه دادند؛ روایتی که به اعتقاد او باید در آثار هنری این رویداد نیز دیده شود.
او از تلاش برای به تصویر کشیدن استواری فولاد پس از آسیبها و همچنین نقش و فداکاری کارکنان این مجموعه در قالب آثار پوسترسازی خبر داد.
اینجا بود که عنوان «محکمتر از فولاد» از یک نام برای رویداد فاصله گرفت و به مفهومی تبدیل شد که هنرمندان قرار بود هرکدام به شیوه خود آن را معنا کنند: استواری یک سازه، توان یک صنعت، اراده یک مجموعه و مهمتر از همه، انسانهایی که در سختترین شرایط ایستادهاند.
از سالنهای فولاد تا میزهای طراحی
روزهای پنجم و ششم شهریورماه، نوبت به مرحلهای رسید که آنچه دیده شده بود باید به تصویر تبدیل میشد.
پس از پایان بازدیدهای میدانی و برنامههای روز نخست، بخش عملی رویداد در باغ فردوس فولاد مبارکه برگزار شد. حدود ۷۰ هنرمند حاضر در رویداد، حالا با انبوهی از تصاویر، مشاهدات و تجربههای روز نخست پای میزهای طراحی نشستند و فرآیند خلق آثار گرافیکی و تصویرسازی را آغاز کردند.
این مرحله، ادامه همان مسیری بود که از دل مجتمع فولاد مبارکه آغاز شده بود. هنرمندان قرار نبود سوژهای را صرفاً از روی چند عکس یا گزارش روایت کنند؛ آنها خطوط تولید را دیده بودند، با متخصصان صحبت کرده بودند، تصاویر آسیبها را دیده بودند و بازسازی مجموعه را از نزدیک لمس کرده بودند.
با حضور و همراهی استادانی همچون محمدرضا دوستمحمدی و محمدرضا نجابتی، ایدهها شکل گرفتند، تغییر کردند و به سمت تولید اثر رفتند. هنرمندان از تجربه استادان بهره گرفتند و تلاش کردند آنچه را دیده بودند، از فضای صنعتی و خطوط تولید گرفته تا روند بازسازی، تلاش کارکنان و ظرفیتهای صنعتی و فناورانه فولاد مبارکه، به زبان گرافیک و تصویرسازی ترجمه کنند.
در اینجا دیگر فولاد فقط مجموعهای از آهن و تجهیزات و خطوط تولید نبود؛ سوژهای بود برای روایت «انسان» در دل صنعت، برای روایت امید در دل آسیب و برای ثبت لحظهای که یک مجموعه با تکیه بر دانش، تخصص و اراده نیروهایش دوباره ایستاده است.
سه روز برای ساختن یک روایت
نخستین دوره رویداد ملی هنرهای تجسمی «محکمتر از فولاد» پس از سه روز فعالیت تخصصی و تولید مجموعهای از آثار گرافیکی و تصویرسازی به پایان رسید؛ اما آنچه از این سه روز باقی ماند، فقط مجموعهای از آثار تولیدشده نبود.
این رویداد هنرمندان را از روایت غیرمستقیم یک اتفاق به دل واقعیت برد؛ از تماشای تصاویر به دیدن صحنه، از شنیدن روایت بازسازی به مواجهه با نتیجه آن و از بازدید صنعتی به میز طراحی.
حضور هنرمندان هنرهای تجسمی از استانهای مختلف کشور در کنار هنرمندان اصفهانی و همراهی استادان گرافیک و تصویرسازی، بستری ساخت تا روایتهایی تازه درباره صنعت، انسان، ایستادگی، امید و پیشرفت شکل بگیرد.
«محکمتر از فولاد» در نخستین تجربه خود تلاش کرد بازسازی فولاد مبارکه را صرفاً بهعنوان یک رخداد صنعتی روایت نکند. در مرکز این روایت، انسانهایی قرار گرفتند که با دانش، تخصص، اراده و امید در کنار این مجموعه ایستادند.
1405/06/21