سوره امید | مدیر مرکز صنایع فرهنگی سوره امید:

بچه‌ها معمولاً تاریخ را از میان کتاب‌ها و کلاس‌های درس می‌شناسند؛ از نام‌هایی که باید به خاطر بسپارند و اتفاقاتی که باید درباره‌شان بدانند. اما گاهی می‌شود مسیر را برعکس کرد؛ به‌جای آنکه کودک و نوجوان را روبه‌روی یک روایت نشاند، او را وارد ماجرا کرد تا خودش انتخاب کند، تصمیم بگیرد، سرنخ پیدا کند و نتیجه انتخابش را ببیند.

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، بازی‌های رومیزی دقیقاً در همین نقطه اهمیت پیدا می‌کنند؛ جایی که مخاطب دیگر فقط شنونده یک روایت نیست و بخشی از آن را تجربه می‌کند. در سال‌های اخیر، تلاش‌هایی برای استفاده از این ظرفیت در روایت مفاهیم هویتی، تاریخی و دفاعی شکل گرفته و سوره امید نیز بخشی از فعالیت خود در حوزه صنایع فرهنگی را به همین مسیر اختصاص داده است. بازی‌هایی مانند «نامه‌های محرمانه» با محوریت شهید حسن طهرانی‌مقدم و شکل‌گیری توان موشکی ایران، «آتشبار» با موضوع جنگ و توان موشکی کشور، «نبرد ۱۲» با موضوع جنگ ۱۲روزه و بازی ۲۵ با موضوع تمرین مبارزه با اسرائیل نمونه‌هایی از این رویکرد هستند. 

پشت این تجربه، نگاهی به بازی به‌عنوان یکی از ابزار‌های مؤثر فرهنگی و تربیتی نسل جدید وجود دارد؛ نگاهی که سوره امید را به سمت استفاده از ظرفیت بازی‌های رومیزی برای روایت موضوعاتی مانند مقاومت، دفاع از وطن و تاریخ معاصر برده است. صابر نوری‌محب، مدیر مرکز صنایع فرهنگی سوره امید، درباره این رویکرد، نحوه ورود سوره امید به این حوزه و تجربه تولید و حمایت از بازی‌های مختلف توضیح می‌دهد.

 

بازی‌های رومیزی؛ بخشی از سبد مصرف فرهنگی کودکان و نوجوانان

نوری‌محب درباره چرایی ورود سوره امید به حوزه بازی‌های فکری و رومیزی، به یک نگاه کلان‌تر در حوزه تربیت اشاره می‌کند و می‌گوید: «امروزه تربیت تا حد زیادی از مسیر «مصرف» شکل می‌گیرد. بازی‌های فکری و رومیزی یکی از مصارف جدی کودکان و نوجوانان هستند؛ صنعتی که در دنیا نیز همواره در حال رشد بوده است. بر همین اساس و با توجه به رویکرد تربیتی موجود در حوزه هنری، بازی‌های فکری و رومیزی به یکی از حوزه‌های مهم ورود سوره امید تبدیل شده است.»

مدیر مرکز صنایع فرهنگی تأکید می‌کند: «سوره امید در این حوزه، صرفاً به یک موضوع محدود نمانده و در بخش‌های مختلفی از سبد محصولات فرهنگی فعالیت می‌کند؛ اما یکی از بخش‌هایی که برای آن موضوعیت دارد، تولید و حمایت از بازی‌هایی است که بتوانند مفاهیمی مانند مقاومت و دفاع از وطن را با شرایط روز پیوند دهند.»

او درباره تجربه سوره امید در این زمینه به چند نمونه اشاره می‌کند: «نامه‌های محرمانه» که زندگی و مأموریت شهید طهرانی‌مقدم را در قالب یک بازی پرونده‌ای و معمایی روایت می‌کند، «آتشبار» که با موضوع جنگ و توان موشکی ایران تولید شده و همچنین «نبرد ۱۲» که سوره امید در بخش رونمایی و اطلاع‌رسانی آن نقش داشته است. «بازی ۲۵» نیز از دیگر محصولاتی است که سوره امید در بخش پروموشن و دیده‌شدن آن نقش داشته است.»

 

زیست بوم بازی از تولیدکننده تا همراه مخاطب

نوری‌محب رویکرد عملیاتی سوره امید در حوزه صنایع فرهنگی را «مشارکت با تیم‌های فعال اکوسیستم» توصیف می‌کند. به گفته او، سوره امید خود را یک «بنگاه زنجیره‌ای» می‌داند که تلاش می‌کند با تشکیل زنجیره‌ای از تولیدکنندگان فعال در صنعت، آنها را به سمت نظام محتوایی موردنظر هدایت کند. در حوزه بازی نیز همین رویکرد دنبال شده است؛ یعنی یکی از نقش‌های اصلی سوره امید، فعال کردن تولیدکنندگان موجود در بازار نسبت به موضوعاتی است که برای این مجموعه اهمیت دارد.

نوری‌محب برای توضیح این مدل به «آتشبار» اشاره می‌کند: «سوره امید ابتدا با تولیدکننده‌ای که پیش از این در بازار بازی‌های فکری فعالیت داشته، جلسات متعددی برگزار کرده و او را به سمت تولید بازی با این موضوع سوق داده است. پس از ورود تولیدکننده به پروژه، تحقیق و طراحی بازی توسط خود تیم انجام شده و سوره امید نیز در بخش تولید از آن حمایت کرده است.»

این حمایت، به گفته مدیر مرکز صنایع فرهنگی، از جنس تأمین تسهیلات سرمایه در گردش بوده است؛ تولیدکننده بازی را تولید کرده، محصول به فروش رسیده و سرمایه نیز بازگشته است. او همین مدل را درباره «نامه‌های محرمانه» نیز صادق می‌داند و تأکید می‌کند که سوره امید در این پروژه‌ها اساساً خود را «تولیدکننده» نمی‌داند، بلکه نقش آن راهبری، همراهی و تسهیل تولید محتوا و بازی است.

                                                

چرا بازی‌های شعاری برای کودکان و نوجوانان جواب نمی‌دهد؟

یکی از نقاطی که نوری‌محب بر آن تأکید ویژه دارد، فاصله گرفتن از بازی‌های شعاری است. مسئله‌ای که به باور او می‌تواند حتی به نتیجه معکوس منجر شود. او معتقد است اگر قرار باشد بازی به یک محصول فرهنگی مؤثر تبدیل شود، در قدم اول باید «بازی خوبی» باشد؛ یعنی کودک و نوجوان باید به خاطر خود بازی به سراغ آن برود، نه اینکه صرفاً به دلیل محتوای فرهنگی یا مناسبتی آن را دریافت کند. نوری‌محب‌ می‌گوید: «سوره امید به سمت محصولاتی که مصرف سازمانی دارند نمی‌رود و تلاش می‌کند بازی به محصولی تبدیل شود که «خود کودک، نوجوان و پدر و مادرها» برای آن هزینه کنند و آن را بخرند و مصرف کنند.»

از نگاه او، اگر بازی صرفاً به‌عنوان هدیه سازمانی توزیع شود، الزاماً به معنای مصرف واقعی آن نیست. بنابراین، یکی از خط قرمز‌های سوره امید در این مسیر، فاصله گرفتن از کار‌های شعاری است. او تأکید می‌کند: «بازی باید بازی خوبی باشد و کار بکند و در کنار آن، محتوا نیز باید به گونه‌ای انتخاب شود که کودک بتواند با آن ارتباط بگیرد. اگر بازی از نظر طراحی و جذابیت ظرفیت لازم را نداشته باشد، حتی ممکن است مخاطب را نسبت به همان موضوع دل‌زده کند.» نوری‌محب برای توضیح این رویکرد، به تجربه فروش «آتشبار» اشاره می‌کند. به گفته او، نخستین تیراژ این بازی حدود دو هزار نسخه بوده که تقریباً تمام آن به صورت تک‌فروشی از درگاه‌های فروش مجازی مانند دیجی‌کالا و باسلام به فروش رسیده و اکنون تیراژ دوم آن آغاز شده است.

او «زندگی با آیه‌ها» را نیز نمونه دیگری از همین تجربه می‌داند و می‌گوید: «بخش عمده این محصول نیز به صورت تک‌فروشی عرضه شده است. تجربه فروش این محصولات نشان داده است که اگر یک بازی از کیفیت لازم برخوردار باشد و محتوای انتخاب‌شده نیز به‌درستی در ساختار بازی بنشیند، می‌تواند مخاطب خود را پیدا کند.

 

بازی خوب چگونه می‌تواند مخاطب کودک و نوجوان را جذب کند؟

تجربه سوره امید نشان داده است که موضوعاتی مانند جنگ، مقاومت و دفاع از وطن نیز می‌توانند برای نسل جدید جذاب باشند؛ به شرط آنکه در قالب یک بازی خوب و غیرشعاری ارائه شوند. نوری‌محب کیفیت خود محصول را عامل تعیین‌کننده می‌داند و معتقد است اگر بازی، فارغ از موضوعش، از طراحی و ساختار مناسبی برخوردار باشد و تم انتخاب‌شده نیز به‌درستی با مکانیزم بازی پیوند خورده باشد، می‌تواند با مخاطب ارتباط برقرار کند.

او تجربه سوره امید از «زندگی با آیه‌ها» را نیز در همین چارچوب روایت می‌کند؛ محصولی که به گفته او حتی برخی دوستان مجموعه در ابتدا پیشنهاد داده بودند نام دیگری برای آن انتخاب شود تا از نظر محتوایی کمی فاصله بیشتری با موضوع داشته باشد، اما تجربه عرضه و ارائه بازی خلاف این نگرانی را نشان داد. به گفته نوری‌محب، در محل‌هایی که بازی برای کودکان ارائه و معرفی شده، استقبال آنها قابل توجه بوده است.

او درباره «آتشبار» نیز به تجربه حضور در تجمعات فرهنگی اشاره می‌کند و می‌گوید: «در دو سه ماه گذشته، همزمان با افزایش فعالیت‌های فرهنگی در تجمعات، گروه‌هایی این بازی‌ها را دریافت کرده و برای بازی کردن در اختیار کودکان قرار داده‌اند و بازخورد‌های مثبتی نیز دریافت شده است.» نوری‌محب از پیگیری کودکان برای تهیه دوباره «آتشبار» نیز به‌عنوان یکی از نشانه‌های استقبال یاد می‌کند؛ به گفته او، حتی در دوره‌ای که بازی حدود دو ماه ناموجود بوده، مراجعاتی برای تأمین دوباره آن صورت گرفته و برخی مربیان نیز از اصرار کودکان برای تهیه مجدد بازی خبر داده‌اند. او تأکید می‌کند که اگر محصول، محصول خوبی باشد، می‌تواند مخاطب خودش را پیدا کند و مورد استقبال قرار بگیرد.

 

نقش گروه‌های مردمی در دسترسی کودکان به بازی‌های فرهنگی

بازی های «زندگی با آیه‌ها» و «آتشبار» بیش از نیم میلیون تومان قیمت دارد؛ رقمی که اگرچه برای بخشی از خانواده‌ها هزینه‌ای قابل توجه است، اما طبیعتاً می‌تواند دسترسی برخی کودکان و نوجوانان به این محصولات را محدود کند. از همین‌جا مسئله فقط فروش بازی نیست؛ اینکه این محصولات چطور از قفسه فروشگاه‌ها فراتر بروند و به دست کودکانی برسند که شاید امکان خریدشان را نداشته باشند نیز اهمیت پیدا می‌کند. سوره امید برای این بخش، سراغ ظرفیت گروه‌های مردمی و مجموعه‌های فرهنگی رفته است؛ از حضور بازی‌ها در تجمعات فرهنگی گرفته تا امکان استفاده از آنها در مساجد و پایگاه‌ها. نوری‌محب می‌گوید سوره امید از گروه‌هایی که بتوانند در فروش، معرفی یا برگزاری برنامه‌های بازی مشارکت کنند، استقبال می‌کند. او می‌گوید: «در مورد «زندگی با آیه‌ها» نیز همین رویکرد دنبال شده است؛ هرجا گروه‌های مردمی امکان بردن بازی به مساجد و پایگاه‌ها و فراهم کردن امکان استفاده کودکان از آن را داشته‌اند، سوره امید از این ظرفیت استفاده کرده است.»

 

آینده بازی‌های فرهنگی؛ از تاریخ معاصر تا موضوعات روز

این تجربه قرار نیست با تولید یک یا دو بازی به پایان برسد. نوری‌محب می‌گوید: «سوره امید همچنان در جست‌وجوی سوژه‌ها و فرصت‌هایی است که بتوان آنها را به بازی تبدیل کرد.» در نگاه او، بازی تنها یک وسیله سرگرمی نیست؛ می‌تواند بخشی از همان «مصرف» فرهنگی باشد که نسل جدید از طریق آن با مفاهیم، روایت‌ها و موضوعاتی مواجه می‌شود که قرار است بخشی از تربیت و زیست فرهنگی او باشند. همین نگاه، مسیر سوره امید را از تولید مستقیم یک محصول به سمت همراهی با فعالان بازار و شکل دادن به زنجیره تولید بازی‌های فرهنگی سوق داده است.

منبع: جام‌جم آنلاین