حکمرانی سازمان تبلیغات اسلامی در مناطق اهل سنت؛ از مردمداری و خدمت تا سیاست‌گذاری

روایتی مستند و تحلیلی از تجربه زیسته مدیران، کارشناسان و کنشگران فرهنگی در مناطق اهل سنت ایران که در چارچوب پروژه تجربه‌نگاری سازمان تبلیغات اسلامی تدوین شده است .

کتاب «حکمرانی سازمان تبلیغات اسلامی در مناطق اهل سنت» که به همت بسیج سازمان تبلیغات اسلامی چاپ شده ،روایتی مستند و تحلیلی از تجربه زیسته مدیران، کارشناسان و کنشگران فرهنگی در مناطق اهل سنت ایران است. این اثر که در چارچوب پروژه تجربه‌نگاری سازمان تبلیغات اسلامی تدوین شده، می‌کوشد از دل سال‌ها حضور میدانی، اعتمادسازی، هم‌زیستی و تلاش‌های خاموش، یک الگوی عملیاتی برای حکمرانی فرهنگی اعتمادمحور استخراج کند. نویسنده با تکیه بر 21 مصاحبه عمیق با مدیران و کارشناسان خبره این حوزه، مسیری طولی را از شناخت میدان تا صورت‌بندی مدل نهایی طی می‌کند. کتاب نه در پی ارائه نسخه‌ای ازپیش‌ساخته، بلکه در پی فهم منطق عملی حکمرانی در میدان‌های متکثر مذهبی، قومی و فرهنگی است. چرا این کتاب مهم است؟ · برآمده از تجربه زیسته: این کتاب صرفاً یک اثر نظری نیست؛ بلکه حاصل سال‌ها حضور مستقیم در مناطقی مانند کردستان، کرمانشاه، آذربایجان غربی، سیستان و بلوچستان، هرمزگان و گلستان است. روایت‌ها از زبان کسانی نقل شده که در متن بحران‌ها، جنگ و ناامنی، پای کار فرهنگ و تبلیغ بوده‌اند. · ارائه یک مدل بومی و عملیاتی: کتاب در فصل دهم، مدل «حکمرانی فرهنگی اعتمادمحور» را ارائه می‌دهد که بر شش لایه اصلی استوار است: شناخت میدان، اعتمادسازی، شبکه‌سازی، مداخله فرهنگی، نهادسازی و تولید سرمایه اجتماعی. · پاسخ به یک پرسش بنیادین: چگونه می‌توان در مناطقی با حساسیت‌های مذهبی، قومی و تاریخی، اعتماد اجتماعی ایجاد کرد و آن را به همکاری پایدار و همگرایی فرهنگی تبدیل کرد؟ این پرسش محوری کتاب است و پاسخ آن در قالب اصول هشت‌گانه و درس‌آموخته‌های متعدد ارائه شده است. · نگاهی چندوجهی و منصفانه: کتاب علاوه بر دستاوردها، به چالش‌ها، محدودیت‌ها، خطاهای اجرایی و موانع ساختاری و نهادی نیز پرداخته است. این نگاه منصفانه، اثر را از یک گزارش تبلیغاتی به یک منبع تحلیلی قابل اعتماد تبدیل می‌کند. ساختار و سرفصل‌های اصلی کتاب در یازده فصل به صورت گام‌به‌گام خواننده را با منطق حکمرانی فرهنگی آشنا می‌کند: 1. شناخت میدان به مثابه پیش‌شرط حکمرانی فرهنگی 2. روح حکمرانی فرهنگی (حضور، اعتماد، رابطه انسانی، مشارکت‌جویی) 3. معماری حکمرانی فرهنگی (بازیگران، تعامل‌ها، اصول هشت‌گانه) 4. راهبردها (شبکه‌سازی، تعامل با علما، راهبردهای میدانی) 5. سازوکارهای اجرایی (تعامل میدانی، مدیریت حساسیت‌ها، بومی‌سازی محتوا، بسیج منابع) 6. اقدامات فرهنگی (رویدادهای هویت‌ساز، بهره‌گیری از مناسک، آموزش، کادرسازی بومی) 7. برنامه‌های فرهنگی، آموزشی، اجتماعی و رسانه‌ای 8. دستاوردها و پیامدها (در چهار سطح فرهنگی، اجتماعی، مذهبی و نهادی) 9. چالش‌ها (ساختاری، مذهبی، اجتماعی، نهادی، امنیتی، سیاست‌گذاری و اجرایی) 10. مدل حکمرانی فرهنگی اعتمادمحور 11. نتیجه‌گیری و پیشنهادها مخاطبان کتاب · مدیران، سیاست‌گذاران و کارشناسان فرهنگی که در مناطق دارای تنوع قومی و مذهبی مسئولیت تصمیم‌گیری یا اجرا دارند. · پژوهشگران حوزه حکمرانی فرهنگی، مطالعات دینی، جامعه‌شناسی دین و مطالعات قومی و مذهبی. · طلاب، دانشجویان و کنشگران فرهنگی که می‌خواهند میدان را نه از طریق کلیشه‌ها، بلکه از طریق روایت کسانی که در آن زیسته‌اند، بشناسند. · تمام فعالان عرصه تقریب مذاهب و وحدت اسلامی که به دنبال الگویی عملی برای کاهش شکاف‌های مذهبی و افزایش همکاری اجتماعی هستند. ویژگی‌های برجسته اثر · روش‌شناسی شفاف و مستند: پژوهش با رویکرد کیفی، تحلیل مضمون و کدگذاری ترکیبی (قیاسی-استقرایی) انجام شده و جدول شناسه مصاحبه‌شوندگان و فرایند تحلیل داده‌ها به‌صورت شفاف ارائه شده است. · استفاده از منابع دست اول: داده‌های کتاب بر پایه 21 مصاحبه عمیق و یک گزارش راهبردی از کارشناسان خبره تنظیم شده است. · نگاه راهبردی و آینده‌نگر: کتاب نه تنها به تحلیل گذشته می‌پردازد، بلکه پیشنهادهای عملیاتی برای آینده ارائه می‌دهد؛ از جمله تدوین راهبرد ملی منعطف، ایجاد نظام رصد و یادگیری میدانی، بازطراحی نظام گزارش‌دهی و تربیت نیروهای بومی. · توجه به تفاوت‌های محلی: کتاب بر این نکته تأکید دارد که هر منطقه دارای منطق، زبان، حساسیت و شبکه اجتماعی خاص خود است و نسخه واحد نمی‌تواند پاسخگوی همه میدان‌ها باشد. نقل‌قول‌هایی از کتاب «در میدان، آنچه نمی‌بینی، همان چیزی است که شکستت می‌دهد.» «اعتماد اجتماعی، پیش‌شرط اثربخشی مداخله فرهنگی در میدان‌های حساس هویتی است.» «کار فرهنگی در میدان‌های حساس، پیش از آنکه مسئله روش باشد، مسئله شناخت، اعتماد و نسبت درست با میدان است.» نویسنده: حامد خاکی نوبت چاپ: اول، تابستان 1405 انتشارات: سازمان تبلیغات اسلامی (مجموعه مجاهدت‌های خاموش)