در حادثه طبس چه گذشت؟

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، کتاب نیروی دلتا (از پل‌یمی تا طبس) نوشته‌ی چارلی بکویث و دونالد ناکس روایتی مفصل از شکل‌گیری، آموزش و به‌ کارگیری یکی از محرمانه‌ترین واحدهای نظامی آمریکا است؛ واحدی که نام آن با عملیات طبس و ماجرای گروگان‌های آمریکایی در تهران گره خورده است. مترجم این اثر رضا فاضل زرندی است و نشر امیرکبیر آن را منتشر کرده است.

نویسنده‌ی اصلی، یعنی بکویث، افسر نیروهای ویژه‌ی ارتش آمریکا و بنیان‌گذار واحدی است که بعدها با نام دلتا شناخته شد و دونالد ناکس در کنار او ساختار روایی و تدوین متن را بر عهده گرفته است. در صفحات ابتدایی، کتاب با مقدمه‌ی ناشر و سپس با صحنه‌ای از جلسه‌ی محرمانه در پنتاگون و کاخ سفید آغاز می‌شود؛ جایی که طرح نجات گروگان‌ها در تهران برای رئیس‌جمهوری و حلقه‌ی محدود تصمیم‌گیران تشریح می‌شود. در ادامه، روایت به عقب برمی‌گردد و مسیر زندگی نظامی بکویث، تجربه‌ی او در سرویس هوابرد ویژه‌ی انگلیس، جنگل‌های مالایا، تمرین‌های طاقت‌فرسا و شکل‌گیری ایده‌ی یک واحد ویژه‌ی آمریکایی را دنبال می‌کند. نیروی دلتا هم گزارش عملیاتی است، هم نوعی خود زندگی‌نامه‌ی حرفه‌ای و هم دفترچه‌ی تجربه‌های میدانی درباره‌ی این‌ که یک واحد کوچک چگونه می‌تواند در قلب بحران‌های بزرگ قرار بگیرد. 

کتاب نیروی دلتا با تمرکز بر تجربه‌های شخصی چارلی بکویث نوشته شده است و از همان صفحات نخست، خواننده را وسط یکی از حساس‌ترین تصمیم‌های سیاسی و نظامی آمریکا قرار می‌دهد: طرح نجات گروگان‌ها از سفارت این کشور در تهران. در این بخش‌ها، بکویث از جلسه‌ی محدود فرماندهان در پنتاگون، گفت‌وگو با ژنرال‌ها، نگرانی‌ها درباره‌ی کنترل عملیات از راه دور و سپس حضور در جلسه‌ی کاخ سفید با رئیس‌جمهوری، مشاوران امنیت ملی و مقامات وزارت خارجه و دفاع می‌گوید. کتاب نیروی دلتا در این فصل‌ها جزئیات دقیقی از طرح عملیاتی ارائه کرده است؛ از تقسیم نیروها به گروه‌های قرمز، سفید و آبی تا نحوه‌ی نفوذ به سفارت، برخورد با نگهبانان ایرانی، مدیریت گروگان‌ها، انتقال آن‌ها به استادیوم و پرواز از منظریه. در همین روایت، تنش میان نگاه سیاسی و نگاه عملیاتی، در قالب گفت‌وگوهای بکویث با وارن کریستوفر، ماندیل، برژینسکی و دیگران دیده می‌شود؛ از جمله بحث صریح درباره‌ی کشتن نگهبان‌ها، احتمال تلفات گروگان‌ها و دغدغه‌ی پوشش هوایی در مسیر خروج از ایران. در ادامه‌ی کتاب نیروی دلتا، روایت از فضای اتاق‌های تصمیم‌گیری به میدان‌های تمرین و جنگل‌های دوردست منتقل می‌شود. بکویث به سال‌های پیش‌تر برمی‌گردد و از اعزامش به انگلستان، ورود به هنگ ۲۲ سرویس هوابرد ویژه، شوک فرهنگی‌اش از نظم ظاهراً شل اما انضباط عمیق این واحد و تمرین‌های طاقت‌فرسای انتخاب و آموزش می‌نویسد. فصل‌ها به‌تدریج تصویری از سازوکار انتخاب نیرو، راهپیمایی‌های طولانی در برکن بیکنز، تمرین‌های نقشه‌خوانی، آزمون‌های روانی و اخلاقی، و فرهنگ درونی سرویس هوابرد ویژه ارائه می‌کنند. سپس کتاب به مالایا می‌رود؛ جایی که بکویث همراه این واحد در جنگل‌های انبوه، با زالوها، بیماری، کمبود تدارکات و تعقیب بقایای چریک‌های کمونیست روبه‌رو می‌شود و در همین مسیر به بیماری لپتوسپیروز مبتلا می‌شود و در بیمارستان انگلیسی بستری می‌شود. در فصل‌های بعدی، او از خواندن کتاب شکست در پیروزی، شکل‌گیری ایده‌ی یک واحد ویژه‌ی آمریکایی شبیه سرویس هوابرد ویژه و بازگشتش به آمریکا و مواجهه با ساختار ارتش خودی سخن گفته است. متن در مجموع ترکیبی از صحنه‌های عملیاتی، خاطرات شخصی، تحلیل سازمانی و نقد ساختارهای نظامی است.

خلاصه کتاب

بخش‌های ارائه‌شده از نیروی دلتا چند محور اصلی را روشن می‌کند. در آغاز، کتاب وارد قلب ماجرای گروگان‌گیری تهران می‌شود. بکویث در جلسه‌ای در پنتاگون، طرح عملیاتی را برای رؤسای ستاد مشترک توضیح می‌دهد: انتقال نیروی دلتا به مصر، پرواز به «کویر یک»، حرکت مخفیانه به تهران، نفوذ به سفارت، آزادکردن گروگان‌ها و فرار از طریق فرودگاه منظریه. او در برابر سؤال‌های تاکتیکی ژنرال‌ها، از نوع سلاح‌ها، مسدودکردن خیابان روزولت، مدت حضور در محوطه‌ی سفارت و مدیریت فشار روحی ۳۶ ساعته بر خود و نیروهایش دفاع می‌کند و درعین‌حال نگرانی‌اش را از کنترل بیش‌ازحد عملیات از پنتاگون بیان می‌کند. سپس روایت به جلسه‌ی کاخ سفید می‌رسد؛ جایی که بکویث، ژنرال وات و ژنرال گاست طرح را برای رئیس‌جمهوری و حلقه‌ی امنیت ملی تشریح می‌کنند. بکویث جزئیات نفوذ به سفارت را توضیح می‌دهد: انفجار دیوار شرقی، تقسیم نیرو به گروه‌های قرمز، سفید و آبی، یورش هم‌زمان به ساختمان‌های مختلف، بستن خیابان روزولت، انتقال گروگان‌ها به استادیوم و سوارکردن آن‌ها به هلیکوپترها. او صریحاً می‌گوید که هدف، کشتن همه‌ی نگهبانان مسلح ایرانی در ساختمان‌هاست و درباره‌ی خطر درگیری گروگان‌های مسلح‌شده با نیروهای دلتا هشدار می‌دهد. گفت‌وگوهای تند او با وارن کریستوفر درباره‌ی معنای «خارج کردن نگهبان‌ها» و تأکیدش بر تیراندازی مستقیم به سر، تضاد میان منطق عملیاتی و حساسیت سیاسی را نشان می‌دهد. در پایان این بخش، رئیس‌جمهوری ضمن پذیرش احتمال تلفات، دستور پیشروی طرح را می‌دهد و از بکویث می‌خواهد دو کار انجام دهد: رساندن پیامی به نیروها درباره‌ی مسئولیت شکست و بازگرداندن اجساد آمریکایی‌ها در صورت امکان. پس از این فصل، کتاب به گذشته برمی‌گردد و مسیر شکل‌گیری بکویث به‌عنوان فرمانده‌ی یک واحد ویژه را دنبال می‌کند. او از ورودش به انگلستان، پیوستن به هنگ ۲۲ سرویس هوابرد ویژه، شوک اولیه از بی‌نظمی ظاهری آسایشگاه‌ها و فرهنگ متفاوت خطاب‌کردن افسران، و سپس آشنایی با منطق پشت این ساختار می‌نویسد. تمرین‌های انتخاب شامل راهپیمایی‌های طولانی در برکن بیکنز، عبور از زمین‌های ناهموار با کوله‌پشتی‌های سنگین، کمبود خواب و آزمون‌های روانی و اخلاقی است؛ جایی که داوطلب باید درباره‌ی سرنوشت دو دختر نوجوان در مسیر مأموریت، یا گزارش‌دادن خطای سربازی که بعداً قهرمان می‌شود، تصمیم بگیرد. بکویث در مالایا با جنگل، زالو، ساخت ننو از چترهای کهنه، راهپیمایی با قطب‌نما، ساخت کلک روی رودخانه و درنهایت بیماری لپتوسپیروز روبه‌رو می‌شود و در بیمارستان، با خواندن کتاب شکست در پیروزی به این جمع‌بندی می‌رسد که ارتش آمریکا به واحدی شبیه سرویس هوابرد ویژه نیاز دارد؛ واحدی کوچک، گزینشی، تهاجمی و مستقل که مأموریتش نفوذ عمیق، خرابکاری، جمع‌آوری اطلاعات و ضربه‌زدن به فرماندهی دشمن است. او پس از بازگشت به آمریکا، با این ایده و با اعتمادبه‌نفس تازه‌ای که از تجربه‌ی انگلیس و مالایا به دست آورده، آماده‌ی مواجهه با ساختار ارتش خودی می‌شود.

نیروی دلتا از دل خود متن، چند دلیل مشخص برای خوانده‌شدن ارائه کرده است. نخست این‌که روایت، از سطح کلی‌گویی درباره‌ی عملیات طبس فراتر رفته و جزئیات فنی و انسانی تصمیم‌گیری را نشان داده است؛ از طراحی مسیر حرکت در تهران و تقسیم نیروها تا بحث‌های صریح درباره‌ی تلفات احتمالی، کشتن نگهبانان و مدیریت گروگان‌ها. این سطح از جزئیات، تصویری از پشت‌صحنه‌ی یک عملیات پیچیده را پیش چشم می‌آورد که معمولاً در گزارش‌های رسمی دیده نمی‌شود. دوم این‌که کتاب، فقط به یک عملیات محدود نمانده و مسیر شکل‌گیری یک واحد ویژه را از زاویه‌ی تجربه‌ی شخصی دنبال کرده است. خواننده در کنار بکویث، وارد سرویس هوابرد ویژه‌ی انگلیس می‌شود، با فرهنگ انتخاب، تمرین‌های طاقت‌فرسا، آزمون‌های اخلاقی و شیوه‌ی کار با واحدهای کوچک آشنا می‌شود و سپس این تجربه‌ها را در جنگل‌های مالایا و در مواجهه با بیماری و فرسودگی می‌بیند. این ترکیب، کتاب را به منبعی برای فهم عملی مفاهیمی مثل «انتخاب نیرو»، «آموزش ویژه» و «کار با واحدهای کوچک در عمق خاک دشمن» تبدیل کرده است. سوم این‌که نیروی دلتا در لابه‌لای روایت‌ها، نقدی ضمنی بر ساختار ارتش آمریکا و تفاوت آن با واحدهای انگلیسی ارائه کرده است؛ از شیوه‌ی برنامه‌ریزی و دستورالعمل‌نویسی تا نحوه‌ی استفاده از واحدهای ویژه و خطر تبدیل‌کردن آن‌ها به نیروی پیاده‌ی عادی. این نگاه تحلیلی، متن را از سطح خاطره‌ی صرف بالاتر برده و آن را به گفت‌وگویی درباره‌ی کارکرد واقعی نیروهای ویژه در جنگ‌های مدرن نزدیک کرده است. چهارم این‌که کتاب، چهره‌ی انسانی نیروهای ویژه را نیز نشان داده است: خستگی، ترس، شوخ‌طبعی سربازان، بحث‌های شبانه‌ی افسران و گروهبان‌ها، بیماری، شکست و تردید. این وجه انسانی، در کنار جزئیات فنی، تصویری چندبعدی از جنگ و عملیات ویژه ارائه کرده است.